Dlaczego w quadzie jest gaz na kciuk?

Wstęp

Jeśli kiedykolwiek miałeś okazję prowadzić quada, na pewno zwróciłeś uwagę na nietypowy sposób sterowania gazem. W przeciwieństwie do motocykli, gdzie używa się tradycyjnej manetki obrotowej, w quadach gaz obsługuje się kciukiem. To nie przypadek, lecz przemyślane rozwiązanie, które powstało w odpowiedzi na specyficzne wymagania jazdy terenowej. Pozycja kierowcy, charakterystyka pokonywanego terenu i potrzeba maksymalnej kontroli – wszystko to wpłynęło na ewolucję tego systemu.

W tym materiale przyjrzymy się dokładnie, dlaczego gaz na kciuk stał się standardem w quadach. Odkryjesz, jak działa ten mechanizm, jakie ma zalety w porównaniu do tradycyjnych rozwiązań i dlaczego zawodnicy tak bardzo go cenią. To nie tylko kwestia wygody – w ekstremalnych warunkach różnica między udanym manewrem a wypadkiem może zależeć od milimetrowych ruchów kciuka.

Najważniejsze fakty

• Gaz kciukowy zapewnia lepszą kontrolę w trudnym terenie – pozwala mocno trzymać kierownicę jednocześnie precyzyjnie regulując moc silnika, co jest kluczowe przy pokonywaniu nierówności.
• System jest mniej męczący podczas długiej jazdy – ruch kciuka wymaga mniejszego wysiłku niż ciągłe skręcanie nadgarstkiem w tradycyjnych manetkach.
• Minimalizuje ryzyko przypadkowego przyspieszenia – wstrząsy i gwałtowne ruchy ciała nie powodują niekontrolowanego dodawania gazu, jak to bywa w motocyklach.
• Nowoczesne quady coraz częściej stosują elektroniczne sterowanie przepustnicą – zamiast mechanicznych linek wykorzystują czujniki pozycji połączone z komputerem pokładowym, co zwiększa precyzję i niezawodność.

Mechanizm działania gazu na kciuk w quadzie

Gaz na kciuk w quadzie to rozwiązanie, które na pierwszy rzut oka może wydawać się dziwne, zwłaszcza dla osób przyzwyczajonych do tradycyjnych motocykli. Ale kiedy zagłębisz się w temat, wszystko staje się logiczne. W quadach sterowanie odbywa się głównie za pomocą rąk, a pozycja ciała jest zupełnie inna niż w przypadku jednośladów. Podczas jazdy po bezdrożach często musisz mocno trzymać kierownicę, żeby utrzymać kontrolę nad pojazdem. W takich sytuacjach manetka kciukowa pozwala precyzyjnie regulować gaz bez odrywania dłoni od kierownicy.

Działanie tego mechanizmu jest proste – naciskasz dźwignię kciukiem, a ona poprzez linkę lub przewód elektryczny (w nowszych modelach) przekazuje sygnał do przepustnicy. Im mocniej naciśniesz, tym więcej paliwa trafia do silnika, zwiększając obroty. To rozwiązanie ma kilka kluczowych zalet:

• Lepsza kontrola w trudnym terenie – gdy quad podskakuje na nierównościach, tradycyjny gaz obrotowy mógłby powodować niekontrolowane przyspieszenia.
• Mniejszy wysiłek – podczas długich przejazdów kciuk męczy się znacznie mniej niż nadgarstek.
• Szybsza reakcja – w sytuacjach awaryjnych łatwiej jest szybko zdjąć nogę z gazu niż odkręcić manetkę.

Budowa i zasada działania manetki kciukowej

Standardowa manetka kciukowa składa się z kilku podstawowych elementów:

1. Dźwigni – zwykle wykonanej z wytrzymałego plastiku lub lekkiego metalu, którą naciskasz kciukiem.
2. Mechanizmu sprężynowego – odpowiada za powrót dźwigni do pozycji zerowej po zwolnieniu nacisku.
3. Systemu mocowania – najczęściej śrubowego, który pozwala regulować pozycję manetki na kierownicy.
4. Przyłącza linki lub złącza elektrycznego – w zależności od tego, czy mamy do czynienia z układem mechanicznym czy elektronicznym.

W nowoczesnych quadach coraz częściej spotyka się elektroniczne systemy sterowania gazem, gdzie zamiast linki stosuje się czujnik pozycji połączony z ECU (komputerem pokładowym). To rozwiązanie eliminuje problemy z zacinaniem się linki i zapewnia jeszcze precyzyjniejsze sterowanie.

Różnice w konstrukcji w porównaniu do tradycyjnego gazu obrotowego

Główna różnica między gazem kciukowym a tradycyjnym polega na sposobie przenoszenia siły. W motocyklach zwykle mamy do czynienia z obrotową manetką, która działa na zasadzie nawijania linki na bębenek. W quadach dominuje rozwiązanie liniowe – naciskasz dźwignię, która ciągnie linkę w linii prostej.

Inne istotne różnice to:

• Pozycja sterowania – w motocyklu gaz obsługujesz przez ruch nadgarstka, w quadzie przez ruch kciuka.
• Siła potrzebna do operowania – manetka kciukowa wymaga mniejszego wysiłku, co jest ważne przy długotrwałej jeździe.
• Ochrona przed przypadkowym operowaniem – w trudnym terenie łatwiej przypadkowo przekręcić tradycyjną manetkę niż nacisnąć dźwignię kciukową.

Co ciekawe, niektórzy producenci oferują konwertery, które pozwalają zamienić tradycyjny gaz obrotowy na kciukowy w motocyklach terenowych. To rozwiązanie szczególnie popularne wśród zawodników enduro, którzy doceniają większą kontrolę w ekstremalnych warunkach.

Poznaj tajniki wyboru idealnych komponentów do swojego roweru i dowiedz się jakie przerzutki wybrać, aby jazda stała się jeszcze przyjemniejsza.

Ergonomia i wygoda sterowania

Projektanci quadów od lat doskonalą systemy sterowania, a gaz na kciuk to nie przypadek, lecz przemyślane rozwiązanie. Pozycja kierowcy w quadzie wymusza zupełnie inne ułożenie rąk niż w motocyklu – często siedzisz bardziej wyprostowany, a ręce spoczywają na kierownicy pod innym kątem. W takich warunkach tradycyjna manetka obrotowa byłaby po prostu niewygodna.

Kluczową zaletą tego systemu jest możliwość precyzyjnego sterowania gazem nawet przy pełnym chwycie kierownicy. Gdy pokonujesz głębokie koleiny czy strome wzniesienia, twoje dłonie muszą mocno trzymać kierownicę – wtedy sterowanie kciukiem okazuje się nieocenione. Co więcej, wielu producentów pozwala na regulację:

1. Kąta nachylenia dźwigni – dostosowujesz ją do długości kciuka
2. Siły sprężyny powrotnej – ważne przy długich trasach
3. Skoku dźwigni – dla precyzyjnego dawkowania mocy

Dostosowanie do pozycji jazdy na quadzie

Quad to nie motocykl – twoje ciało pracuje zupełnie inaczej. Podczas jazdy po bezdrożach często musisz przenosić ciężar ciała, wychylać się w różne strony, a nawet stać na podnóżkach. W takich sytuacjach tradycyjny gaz obrotowy mógłby powodować niekontrolowane zmiany prędkości.

Manetka kciukowa rozwiązuje ten problem, ponieważ:

„Nawet gdy całe twoje ciało pracuje, by utrzymać równowagę, kciuk pozostaje względnie stabilny i może precyzyjnie kontrolować gaz”

Dodatkowo, w nowoczesnych quadach sportowych spotkasz często system podwójnych sprężyn – jedna odpowiada za powrót dźwigni, druga za opór podczas naciskania. To rozwiązanie zapobiega przypadkowemu dodawaniu gazu podczas wstrząsów.

Zmniejszenie obciążenia nadgarstka podczas długiej jazdy

Wielogodzinna jazda quadem z tradycyjną manetką to prawdziwe wyzwanie dla nadgarstków. Gaz kciukowy eliminuje to zmęczenie, ponieważ:

• Mniejszy zakres ruchu – kciuk porusza się w krótszym zakresie niż cały nadgarstek
• Lepsze rozłożenie siły – naciskasz prostopadle, a nie skręcasz nadgarstkiem
• Naturalna pozycja – kciuk jest bardziej odporny na długotrwałe obciążenie

Profesjonalni zawodnicy doceniają też fakt, że manetka kciukowa pozwala szybciej przełączać się między gazem a hamulcem. W sytuacjach awaryjnych każdy ułamek sekundy ma znaczenie, a odruchowe ściągnięcie kciuka z gazu jest bardziej intuicyjne niż odkręcenie manetki.

Odkryj subtelne różnice między dwoma popularnymi rodzajami natrysków i przekonaj się, czym się różni deszczownica od prysznica.

Bezpieczeństwo podczas jazdy terenowej

Jazda quadem po bezdrożach to nie tylko adrenalina, ale też konieczność zachowania szczególnych środków ostrożności. Gaz na kciuk w tym przypadku nie jest przypadkowym rozwiązaniem – to element systemu bezpieczeństwa. Gdy pokonujesz strome zbocza lub głębokie błoto, każdy niekontrolowany ruch może skończyć się wywrotką. Tradycyjna manetka obrotowa w takich warunkach bywa niebezpieczna, bo łatwo o przypadkowe dodanie gazu.

Lepsza kontrola w trudnych warunkach

W ekstremalnych warunkach terenowych precyzja sterowania gazem decyduje często o powodzeniu manewru. System kciukowy pozwala na:

1. Mikroregulacje mocy – gdy potrzebujesz dokładnie dozowanej siły ciągu
2. Szybką zmianę intensywności nacisku – w reakcji na zmieniającą się nawierzchnię
3. Jednoczesne mocne trzymanie kierownicy – bez ryzyka przypadkowego przyspieszenia

„W zawodach crossowych różnica między udanym skokiem a upadkiem często zależy od milimetrowych ruchów kciuka na dźwigni gazu”

Zmniejszenie ryzyka przypadkowego przyspieszania

Jednym z największych zagrożeń w jeździe terenowej jest niekontrolowane dodanie gazu w kluczowym momencie. Gaz kciukowy minimalizuje to ryzyko dzięki:

• Naturalnemu ułożeniu dłoni – kciuk nie wykonuje przypadkowych ruchów
• Krótszemu skokowi dźwigni – mniejsza przestrzeń na błędy
• Lepszej stabilizacji – nawet przy silnych wstrząsach

Warto zauważyć, że wielu producentów stosuje dodatkowe zabezpieczenia, jak blokady gazu czy systemy ograniczające maksymalne wychylenie dźwigni – szczególnie w modelach dla początkujących.

Zadbaj o bezpieczeństwo i komfort podczas pracy w warsztacie, sprawdzając, jakie buty na warsztat samochodowy będą najlepszym wyborem.

Porównanie z motocyklowym gazem obrotowym

Choć oba systemy służą temu samemu celowi – sterowaniu przepustnicą – różnice w konstrukcji i zastosowaniu są znaczące. W motocyklu tradycyjny gaz obrotowy działa na zasadzie nawijania linki na bębenek, podczas gdy w quadzie mamy do czynienia z liniowym ruchem dźwigni. To nie tylko kwestia mechaniki, ale całej filozofii jazdy.

Kluczowe różnice to:

• Sposób przenoszenia siły – obrotowy vs liniowy
• Pozycja sterowania – nadgarstek vs kciuk
• Siła potrzebna do operowania – większa w przypadku motocykli

Dlaczego motocykle używają rolki gazu?

W motocyklach tradycyjna manetka obrotowa dominuje nie bez powodu. Pozycja ciała podczas jazdy sprzyja ruchom nadgarstka, a sama konstrukcja pozwala na precyzyjne dawkowanie mocy przy wysokich prędkościach. W przypadku sportowych modeli dodatkowym atutem jest możliwość szybkiego pełnego otwarcia przepustnicy jednym płynnym ruchem.

Dodatkowo:

1. Naturalny ruch nadgarstka lepiej sprawdza się przy pochylonej pozycji
2. Większy zakres ruchu pozwala na dokładniejsze modulowanie mocy
3. Mniejszy nacisk na pojedynczy palec podczas długich tras

Zalety i wady obu rozwiązań

Warto zauważyć, że niektórzy producenci oferują konwertery pozwalające zamienić tradycyjny gaz obrotowy na kciukowy w motocyklach terenowych. To rozwiązanie szczególnie popularne wśród zawodników enduro, którzy doceniają większą kontrolę w ekstremalnych warunkach.

Historia rozwoju sterowania gazem w quadach

Początki sterowania gazem w quadach sięgają lat 70., gdy pierwsze modele ATV pojawiły się na rynku. Wczesne konstrukcje często kopiowały rozwiązania z motocykli, ale szybko okazało się, że tradycyjna manetka obrotowa nie sprawdza się w trudnym terenie. Projektanci zauważyli, że pozycja kierowcy i charakter jazdy wymagają zupełnie innego podejścia.

Przełom nastąpił w latach 80., gdy zawodnicy crossowi zaczęli modyfikować swoje quady, instalując prowizoryczne dźwignie kciukowe. Producenci szybko podchwycili ten trend, a do 1990 roku gaz na kciuk stał się standardem w sportowych modelach ATV. Kluczowe etapy rozwoju to:

• 1970-1985 – eksperymentalne rozwiązania, głównie oparte na motocyklowych manetkach
• 1985-1995 – pierwsze seryjne modele z gazem kciukowym
• 1995-2005 – udoskonalenie ergonomii i wprowadzenie regulacji
• 2005-obecnie – era elektronicznego sterowania przepustnicą

Ewolucja systemów kontroli prędkości

Od prostych mechanicznych rozwiązań do zaawansowanych systemów elektronicznych – kontrola prędkości w quadach przeszła prawdziwą rewolucję. Pierwsze manetki kciukowe działały na zasadzie prostej linki ciągnącej przepustnicę, co było skuteczne, ale wymagało częstej konserwacji. Przełomem było wprowadzenie w latach 90. systemów z podwójnymi sprężynami, które eliminowały efekt „martwego biegu”.

Wpływ zawodników i sportu na rozwój technologii

Zawody crossowe stały się prawdziwym poligonem doświadczalnym dla producentów quadów. Profesjonalni zawodnicy wymuszali ciągłe udoskonalenia, testując nowe rozwiązania w ekstremalnych warunkach. To dzięki ich feedbackowi pojawiły się takie innowacje jak:

• Regulacja skoku dźwigni – pozwalająca dostosować czułość gazu do stylu jazdy
• Systemy zabezpieczające przed przypadkowym przyspieszeniem
• Elektroniczne sterowanie przepustnicą (ride-by-wire)

Dziś nawet rekreacyjne modele ATV korzystają z technologii wypracowanych na torach wyścigowych, co pokazuje, jak silny jest związek między sportem a rozwojem seryjnych rozwiązań.

Dostosowanie do różnych warunków jazdy

Gaz na kciuk w quadzie to nie przypadek – to wynik wieloletnich doświadczeń w dostosowywaniu pojazdów do ekstremalnych warunków terenowych. W przeciwieństwie do motocykli, gdzie nawierzchnia jest względnie stabilna, quady muszą radzić sobie z głębokim błotem, kamienistymi ścieżkami i stromymi wzniesieniami. W takich sytuacjach tradycyjna manetka obrotowa po prostu by zawiodła.

Kluczowe zalety tego rozwiązania w zmiennych warunkach to:

• Stabilność sterowania – nawet gdy cały pojazd podskakuje na nierównościach, kciuk pozostaje w stałej pozycji
• Ochrona przed przypadkowym przyspieszeniem – wstrząsy nie powodują mimowolnego dodawania gazu
• Możliwość precyzyjnego dozowania mocy – kluczowe przy pokonywaniu przeszkód

„W zawodach crossowych różnica między udanym pokonaniem przeszkody a wywrotką często zależy od milimetrowych ruchów kciuka na dźwigni gazu”

Zastosowanie w jeździe sportowej i rekreacyjnej

W świecie quadów sportowych gaz kciukowy to absolutna podstawa. Zawodnicy potrzebują natychmiastowej reakcji i pełnej kontroli nad mocą silnika, zwłaszcza podczas skoków czy ostrych zakrętów. Ale to rozwiązanie sprawdza się też w rekreacyjnej jeździe – pozwala zachować komfort nawet podczas wielogodzinnych przejażdżek.

Warto zwrócić uwagę na różnice w zastosowaniu:

• Wersje sportowe – mają krótszy skok dźwigni i mocniejszą sprężynę powrotną dla szybszej reakcji
• Modele rekreacyjne – często wyposażone w miększą sprężynę dla większego komfortu
• Quady dla początkujących – mogą mieć system ograniczający maksymalne wychylenie dźwigni

Optymalizacja dla różnych rodzajów quadów

Nie wszystkie quady są takie same, a producenci doskonale wiedzą, że inne potrzeby ma zawodnik crossowy, a inne miłośnik leśnych przejażdżek. Dlatego systemy sterowania gazem są odpowiednio dostosowywane:

• Quady sportowe – ultra czułe, z krótkim skokiem dźwigni i możliwością precyzyjnej regulacji
• Modele turystyczne – bardziej progresywne, z płynniejszym zwiększaniem mocy
• Pojazdy użytkowe – często z dodatkowymi zabezpieczeniami przeciw przypadkowemu przyspieszeniu

Nowoczesne quady wysokiej klasy oferują nawet systemy elektronicznego sterowania przepustnicą, gdzie czujnik pozycji dźwigni przesyła sygnał do komputera pokładowego, eliminując problemy mechaniczne związane z linkami czy zużyciem elementów.

Opinie użytkowników i doświadczenia

Wśród miłośników quadów temat gazu na kciuk budzi sporo emocji. Doświadczeni użytkownicy podkreślają, że początki mogą być trudne – zwłaszcza dla osób przyzwyczajonych do tradycyjnych manetek obrotowych. Jednak po krótkim okresie adaptacji większość docenia precyzję i kontrolę, jaką daje to rozwiązanie. Wielu wskazuje, że w trudnym terenie gaz kciukowy pozwala utrzymać stabilniejszą pozycję ciała, bo nie trzeba odrywać dłoni od kierownicy.

Ciekawe jest to, że opinie często dzielą się według rodzaju aktywności. Ci, którzy głównie jeżdżą rekreacyjnie po leśnych ścieżkach, zwracają uwagę na komfort podczas długich przejazdów. Z kolei zawodnicy crossowi podkreślają możliwość błyskawicznej reakcji i precyzyjnego dozowania mocy w kluczowych momentach wyścigu.

Preferencje zawodowych riderów

Profesjonalni zawodnicy niemal jednogłośnie preferują gaz kciukowy w swoich maszynach. W wyścigach crossowych każdy szczegół ma znaczenie, a możliwość jednoczesnego mocnego trzymania kierownicy i kontrolowania przepustnicy daje im przewagę. Wiele teamów stosuje indywidualne modyfikacje – od regulacji kąta nachylenia dźwigni po specjalne powłoki zwiększające przyczepność kciuka.

Co ciekawe, niektórzy zawodnicy enduro przenoszą to rozwiązanie na swoje motocykle, instalując konwertery. Argumentują to większą kontrolą w ekstremalnych warunkach, choć przyznają, że na dłuższych odcinkach szosowych tradycyjna manetka jest wygodniejsza.

Przyzwyczajenia i nauka obsługi

Przejście z motocykla na quada wymaga pewnego czasu na przestawienie się. Nowicjusze często narzekają początkowo na męczący kciuk, ale po kilku przejazdach mięśnie adaptują się do nowego ruchu. Instruktorzy zalecają rozpoczynanie od krótkich sesji, stopniowo wydłużając czas jazdy.

Kluczowe w nauce jest opanowanie płynnego operowania dźwignią. W przeciwieństwie do tradycyjnego gazu, gdzie siła rozkłada się na całą dłoń, tutaj pracuje głównie kciuk. Warto ćwiczyć precyzyjne dozowanie mocy na bezpiecznym terenie, zanim ruszy się na bardziej wymagające trasy.

Możliwości modyfikacji i personalizacji

W świecie quadów modyfikacje systemu sterowania gazem to nie tylko kwestia wygody, ale często konieczność dostosowania pojazdu do indywidualnych potrzeb. Wielu doświadczonych riderów decyduje się na przeróbki, które pozwalają osiągnąć lepszą kontrolę w specyficznych warunkach. Najczęstsze zmiany dotyczą regulacji siły sprężyny, kąta nachylenia dźwigni czy nawet całkowitej wymiany systemu na bardziej zaawansowany.

Warto zwrócić uwagę, że profesjonalne teamy wyścigowe często stosują rozwiązania niedostępne w standardowych modelach. Przykładowo, w quadach crossowych spotkasz czasem podwójne dźwignie gazu – jedną standardową i drugą zapasową, na wypadek uszkodzenia podczas wyścigu. To pokazuje, jak ważne jest niezawodne sterowanie w ekstremalnych warunkach.

Dostosowanie czułości manetki

Regulacja czułości manetki gazu to jedna z najczęściej wykonywanych modyfikacji. Każdy rider ma swoje preferencje – jedni wolą krótki, twardy skok dźwigni, inni preferują dłuższy i bardziej progresywny. Na szczęście większość współczesnych quadów pozwala na takie dostosowania bez konieczności wymiany całego układu.

Podstawowe metody regulacji to:

1. Wymiana sprężyny powrotnej – twardsza daje bardziej sportowe uczucie, miękka zwiększa komfort
2. Regulacja punktu zaczepienia linki – zmienia charakterystykę reakcji na ruch dźwigni
3. Dodanie lub usunięcie podkładek ograniczających skok – wpływa na maksymalne wychylenie dźwigni

„W zawodach GNCC profesjonalni mechanicy potrafią dostroić manetkę gazu tak precyzyjnie, że różnica 2mm w skoku dźwigni daje odczuwalną zmianę w kontroli nad pojazdem”

Alternatywne rozwiązania dostępne na rynku

Dla tych, którzy nie chcą ograniczać się do fabrycznych rozwiązań, rynek oferuje całą gamę alternatywnych systemów sterowania gazem. Od prostych konwerterów pozwalających zamienić tradycyjną manetkę na kciukową, po zaawansowane elektroniczne systemy ride-by-wire. Warto zwrócić uwagę na kilka ciekawych opcji:

Dla miłośników ekstremalnych rozwiązań istnieją nawet systemy sterowania gazem za pomocą przycisku na kierownicy, inspirowane rozwiązaniami stosowanymi w samochodach rajdowych. Takie modyfikacje wymagają jednak sporych umiejętności mechanicznych i nie są zalecane dla początkujących.

Wnioski

Gaz na kciuk w quadzie to nie przypadek, lecz przemyślane rozwiązanie wynikające z charakterystyki jazdy terenowej. System ten zapewnia lepszą kontrolę w trudnych warunkach, zmniejsza ryzyko przypadkowego przyspieszenia i minimalizuje zmęczenie podczas długich przejazdów. W przeciwieństwie do tradycyjnych manetek obrotowych, sterowanie kciukiem pozwala utrzymać stabilny chwyt kierownicy, co jest kluczowe przy pokonywaniu nierówności.

Rozwój tej technologii pokazuje, jak bardzo ewoluowały quady – od prostych mechanicznych rozwiązań po zaawansowane systemy elektroniczne. Dziś producenci oferują szerokie możliwości personalizacji, pozwalając dostosować charakterystykę działania gazu do indywidualnych preferencji i stylu jazdy.

Najczęściej zadawane pytania

Czy gaz na kciuk nadaje się dla początkujących?
Tak, choć początkowo może wymagać przyzwyczajenia. Wielu producentów oferuje specjalne modele dla nowicjuszy z ogranicznikami skoku dźwigni, które zmniejszają ryzyko zbyt gwałtownego przyspieszenia.

Dlaczego w motocyklach nie stosuje się powszechnie gazu kciukowego?
Pozycja jazdy w motocyklu sprzyja tradycyjnej manetce obrotowej. Ruch nadgarstka jest bardziej naturalny przy pochylonej sylwetce, a większy zakres obrotu pozwala na precyzyjniejsze sterowanie przy wysokich prędkościach.

Czy można zamontować gaz kciukowy w tradycyjnym motocyklu?
Tak, istnieją konwertery, ale to rozwiązanie głównie dla miłośników ekstremalnej jazdy terenowej. W codziennym użytkowaniu tradycyjna manetka jest wygodniejsza.

Jak dbać o manetkę kciukową?
W wersjach mechanicznych ważne jest regularne czyszczenie i smarowanie linki. W systemach elektronicznych wystarczy okresowa kontrola czujnika i złączy. W obu przypadkach warto sprawdzać stan sprężyny powrotnej.

Czy zawodnicy modyfikują system sterowania gazem?
Profesjonaliści często dostosowują kąt nachylenia, siłę sprężyny i skok dźwigni do swoich preferencji. W wyścigach spotyka się nawet podwójne systemy gazu jako zabezpieczenie na wypadek awarii.